Wat is CO₂ en waarom is het belangrijk om het te meten?

Koolstofdioxide (CO₂) is een kleurloos en reukloos gas dat van nature in de atmosfeer voorkomt. In gebouwen wordt CO₂ voornamelijk geproduceerd door mensen tijdens het ademen. Daardoor is de CO₂-concentratie in een ruimte een praktische indicator voor de mate waarin wordt geventileerd.
Een oplopende CO₂-concentratie betekent meestal dat er onvoldoende verse buitenlucht wordt toegevoerd. CO₂-meting wordt daarom veel toegepast voor het bewaken en regelen van de ventilatie in onder andere kantoren, scholen, ziekenhuizen, woningen, vergaderruimten, horeca en industriële gebouwen.

Het RIVM benadrukt dat CO₂ vooral een indicator voor ventilatie is en niet op zichzelf een volledige maat voor de binnenluchtkwaliteit. Andere verontreinigingen kunnen immers aanwezig zijn zonder dat de CO₂-concentratie hoog is. 

CO₂ en ventilatie
Wanneer een ruimte door meerdere mensen wordt gebruikt, loopt de CO₂-concentratie op als de ventilatie onvoldoende is. Door verse buitenlucht toe te voeren en gebruikte lucht af te voeren, wordt de CO₂-concentratie weer verlaagd.

De buitenlucht bevat momenteel grofweg enkele honderden ppm CO₂. In een bezette ruimte kan de concentratie aanzienlijk hoger worden. Het RIVM gebruikt voor scholen 1200 ppm als richtwaarde voor voldoende ventilatie, waarbij een lagere concentratie de voorkeur heeft. In het Programma van Eisen Frisse Scholen 2021 worden voor scholen indicatieve niveaus van 1200 ppm, 950 ppm en 800 ppm genoemd voor respectievelijk klasse C, B en A. 

CO₂-concentratie Indicatie
± 400–500 ppm Vergelijkbaar met buitenlucht
< 800 ppm Zeer goede ventilatie
800–950 ppm Goede ventilatie
950–1200 ppm Aandacht voor ventilatie
> 1200 ppm Ventilatie verbeteren
Zeer hoge waarden Direct onderzoeken en ventileren

Deze waarden zijn indicatief; de juiste beoordeling is afhankelijk van gebouwtype, bezetting, ventilatiesysteem en toepasselijke regelgeving.
Waarom CO₂ meten?

Een CO₂-sensor kan verschillende functies hebben:
• Controle van de ventilatie
• Automatische vraaggestuurde ventilatie
• Signalering bij onvoldoende luchtverversing
• Monitoring van het binnenklimaat
• Energiebesparing door ventilatie alleen te verhogen wanneer dat nodig is
• Registratie en analyse van CO₂-verloop gedurende de dag

Moderne ventilatiesystemen kunnen CO₂-sensoren gebruiken om de ventilatie automatisch aan te passen aan de bezetting van een ruimte. Het RIVM noemt CO₂-gestuurde ventilatie expliciet als toepassing, maar benadrukt ook dat een minimumventilatieniveau belangrijk blijft.

Waar wordt CO₂ gemeten?
CaTeC kan CO₂-meetoplossingen leveren voor uiteenlopende toepassingen:

Scholen
In klaslokalen kan CO₂-meting inzicht geven in de hoeveelheid verse lucht die beschikbaar is. Een sensor kan bovendien worden gekoppeld aan vraag gestuurde ventilatie of worden gebruikt als visuele indicator voor docenten.
Het RIVM adviseert om de sensor representatief in de ruimte te plaatsen, niet direct naast een persoon, raam, deur of ventilatievoorziening.

Ziekenhuizen
CO₂-metingen kunnen onderdeel zijn van het monitoren van het binnenklimaat in bijvoorbeeld patiëntenkamers, wachtruimten, kantoren en andere niet-kritische ruimten. Voor kritische ziekenhuisomgevingen moeten CO₂-metingen altijd worden beschouwd als onderdeel van een bredere monitoringstrategie.

Kantoren
In vergaderruimten en kantoortuinen kan CO₂ sterk variëren met de bezetting. Een sensor kan de ventilatie automatisch laten opschalen wanneer meer medewerkers aanwezig zijn.

Woningen
CO₂-meting kan worden gebruikt om bewoners inzicht te geven in de ventilatie en om vraaggestuurde ventilatiesystemen aan te sturen.

Glastuinbouw
CO₂ is voor planten een belangrijke grondstof voor fotosynthese. In de glastuinbouw wordt CO₂ daarom niet alleen gemeten om de luchtkwaliteit te beoordelen, maar ook om het CO₂-niveau voor de gewasgroei te beheersen. Hierbij zijn meetbereik, nauwkeurigheid, plaatsing en de omstandigheden in de kas belangrijke aandachtspunten.

Hoe werkt een CO₂-sensor?
Veel moderne CO₂-sensoren werken volgens het NDIR-principe (Non-Dispersive Infrared).
CO₂ absorbeert infrarood licht op specifieke golflengten. De sensor meet hoeveel infraroodstraling door het gas wordt geabsorbeerd en berekent daaruit de CO₂-concentratie.
De meetwaarde wordt meestal weergegeven in ppm (parts per million).
Bijvoorbeeld:
1000 ppm = 0,1% CO₂
Een goede CO₂-sensor moet niet alleen nauwkeurig meten, maar ook stabiel functioneren gedurende langere tijd.

CO₂ meten én ventilatie regelen
Een belangrijke toepassing voor CaTeC is de combinatie van meten, registreren en regelen.
Een typische installatie kan als volgt worden opgebouwd:
CO₂-sensor → regelaar/GBS → ventilatiesysteem → gecontroleerde luchtverversing
Wanneer de CO₂-concentratie stijgt, kan het ventilatiesysteem automatisch meer verse lucht toevoeren. Zodra de concentratie weer daalt, kan de ventilatie worden teruggeschakeld.
Hierdoor ontstaat een balans tussen: gezond binnenklimaat + comfort + energie-efficiëntie.

CO₂ is geen volledige luchtkwaliteitsmeting
Een belangrijk aandachtspunt voor gebruikers is dat een CO₂-sensor niet alle verontreinigingen in de lucht meet.
Een lage CO₂-concentratie betekent niet automatisch dat de lucht volledig schoon is. Denk bijvoorbeeld aan fijnstof, vluchtige organische stoffen (VOC's), vocht of andere bronnen van luchtverontreiniging.
Het RIVM omschrijft CO₂ daarom als een goede indicator voor de mate van luchtverversing, maar als een zwakke indicator voor de totale binnenluchtkwaliteit.

Plaatsing van de sensor
De juiste plaatsing heeft grote invloed op de meetkwaliteit.
Een CO₂-sensor wordt bij voorkeur:
• op een representatieve plaats in de ruimte geplaatst;
• niet direct naast een persoon geplaatst;
• niet direct naast een deur of raam geplaatst;
• niet direct bij een toevoerrooster of afzuigpunt geplaatst;
• op een geschikte hoogte voor de betreffende toepassing gemonteerd.
Bij grotere ruimten kan het noodzakelijk zijn om meerdere sensoren toe te passen.

CO₂-monitoring met CaTeC
CaTeC kan organisaties helpen bij het selecteren van een geschikte CO₂-meetoplossing. Daarbij wordt niet alleen gekeken naar de sensor zelf, maar naar de volledige meetoplossing.
Afhankelijk van de toepassing kan worden gekozen voor:
CO₂ meten → lokaal weergeven → data registreren → alarm genereren → ventilatie aansturen → analyseren
Daarmee kan CO₂-meting onderdeel worden van een bredere gebouwbeheers-, HVAC- of monitoringsoplossing.

CaTeC helpt bij de juiste keuze
De juiste CO₂-sensor hangt af van de toepassing. Belangrijke selectiecriteria zijn onder andere:
• gewenst meetbereik;
• nauwkeurigheid;
• meetprincipe;
• automatische kalibratie;
• uitgangssignaal;
• Modbus/BMS-koppeling;
• wand- of kanaalmontage;
• datalogging;
• alarmfuncties;
• temperatuur- en vochtmeting;
• toepassing in HVAC, industrie, onderwijs of glastuinbouw.

CaTeC – specialist in meten van CO₂, temperatuur, vochtigheid, druk, luchtsnelheid en andere omgevingsparameters. 

Voor meer informatie : CO2